MEHMED SPAHO - DOBROTVOR, BORAC ZA BOSNU I PRAVA BOŠNJAKA

Na današnji dan 1883.godine u Sarajevu je ro?en Mehmed Spaho, ?ovjek koji je svojim politi?kim djelovanjem, borbom za autonomiju Bosne i prava Bošnjaka, obilježio historiju ovih prostora. Mehmed Spaho u historiji predstavlja jednu od najzanimljivih politi?kih li?nosti u jednom od najdramati?nijih perioda u BiH, u vremenu izme?u dva svjetska rata, koji je obilježen stvaranjem prve južnoslovenske države u kojoj je naša zemlja imala centralni geografski položaj koji su sa strane zapljuskivali velikosrpski i velikohrvatski nacionalizam.

Mehmed Spaho je bio bošnja?ki politi?ar i vo?a Jugoslovenske muslimanske organizacije, prvi Bošnjak u Vladi Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Spaho je bio i prvi predsjednik Muslimanskog dobrotvornog društva “Merhamet“. Za predsjednika “Merhameta” izabran je 1914. godine i tu je funkciju obnašao sve do 1918. kada je na ?elo “Merhameta” došao hadži Mehmed Džemaludin ef. ?auševi?, najzna?ajniji reisu-l-ulema Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini.

VELIKA POMO? SIROTINJI: U Upravnom odboru „Merhameta“ u tom ?etverogodišnjem periodu, osim dr. Spahe i ef. ?auševi?a, bili su i Junuzaga Mudžarevi?, Server ef. Svrzo, Uzeiraga H. Hasanovi?, Mujaga Sudžuka, Muhamedaga Ploška, Ibrahimaga Demirdži? i Ibrahimaga Musakadija.

U monografiji „Merhamet – 100 godina“, autora Ruždije Adžovi?a, naglašeno je da je “u teškim godinama rata, kada je Sarajevu prijetila glad, zahvaljuju?i dr. Mehmedu Spahi, a radom Ibrahimage Hadžibaš?auševi?a i Mujage Sudžuke, dobijen od oblasti vagon pirin?a i velike koli?ine namirnica, pa je to me?u najbjednije muslimane podijeljeno, ?ime se je u?inila velika pomo? našoj sirotinji”.

 

Mehmed Spaho: Prvi Bošnjak u vladi Kraljevine SHS 

Mehmed Spaho ro?en je 13. marta 1883. godine u Sarajevu. Njegov otac, Hasan ef. Spaho (1841-1915) bio je stru?njak za šerijatsko pravo, a prije austrougarske okupacije službovao je kao kadija u Jajcu, Sofiji, Damasku i Kairu. U doba austrougarske uprave obavljao je dužnost muderiza Gazi Husrev-begovog hanikaha. Sa Fatima hanumom, ro?enom Bi?ak?i?, imao je tri sina: Fehima (1877-1942), Mehmeda (1883-1939) i Mustafu (1888-1964), te tri k?erke: Behiju, Aišu i Habibu.

Mehmed Spaho je završio osnovnu školu i gimnaziju u Sarajevu, a Pravni fakultet u Be?u 1906. godine. U doktora pravnih nauka promoviran je 1908. godine. Na po?etku karijere posvetio se sudijskom zvanju, te je od 1906. do 1908. godine bio sudski prislušnik, a do 1910. godine advokatski pripravnik. Kada je u Sarajevu osnovana Trgova?ko-obrtni?ka komora, izabran je za njenog sekretara. Na tom položaju ostao je do stupanja u politi?ke vode. Imao je bogat i turbulentan politi?ki život i zavidnu politi?ku karijeru, pa ga, s pravom, smatraju jednim od najzna?ajnijih bosanskih politi?ara XX stolje?a. Naime, Mehmed Spaho bio je prvi Bošnjak u vladi Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS), te jedan od dva priznata zastupnika Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO) u Narodnom vije?u SHS za BiH.

O dr. Spahi napisano je nekoliko knjiga. Neposredno nakon Spahine smrti, njegov savremenik, prijatelj i politi?ki saradnik, književnik Edhem Mulabdi? objavio je Spahinu politi?ku biografiju. Spaho je obnašao funkciju ministra industrije i trgovine 1919. u prvoj vladi Kraljevine SHS, a zatim bio ministar trgovine i industrije u vladi Nikole Paši?a 1921. godine. U oktobru 1921. izabran je za predsjednika JMO.

„TURSKI PARAGRAF”: Jedno od njegovih zna?ajnih politi?kih dostignu?a je “turski paragraf”. Naime, prilikom donošenja Vidovdanskog ustava 1921. godine, ili prvog ustava novouspostavljene jugoslavenske države, Spaho je dobio teritorijalnu kompaktnost Bosne u novoj administrativnoj podjeli zemlje, ili ?uveni ?l. 135, odnosno “turski paragraf”, kako se taj ?lan kolokvijalno zvao. Ustavom je nova kraljevina bila podijeljena na 26 oblasti, a jedino je zaklju?eno da Bosna i Hercegovina neokrnjena “ostaje u postoje?im granicama”.  To je, kako je jednom prokomentirao prof. dr. Ša?ir Filandra, Spahina temeljna zasluga, ili doprinos razvoju bošnja?kog politi?kog mišljenja i bosanske politi?ke prakse. Zasluga dr. Spahe bila je i u tome da se stalo ukraj (uglavnom srbijanskom) bezakonju i otimanju, najviše u Bosni, ali i SHS-u, doprinijevši zaustavljanju politi?ke krize u zemlji.
Poslije izbora 1923. godine i razlaza JMO stranke s liderom JMNO Ibrahimom Maglajli?em, frakcije JMO, Spaho postaje istinski vo?a Bošnjaka. Godine 1924. dolazi na funkciju ministra finansija u vladi Ljube Davidovi?a, a 1927. postaje ministar trgovine i industrije u vladi Velje Vuki?evi?a. Osnivanjem Jugoslovenske radikalne zajednice i padom Petra Živkovi?a, 1935. godine ulazi u vladu Milana Stojadinovi?a kao ministar saobra?aja, a tu funkciju obnaša i od 1938. godine i vladi narodnog sporazuma Dragiše Cvetkovi?a.  

Jedinstveno je bilo Spahino držanje po pitanju podjele Bosne Sporazumom Cvetkovi?-Ma?ek. Spaho je osje?ao svu pogubnost i opasnost Sporazuma i bio svjestan da bi podjela Bosne zna?ila i kraj bosanskih muslimana, a ne samo Bosne. Po nalogu Dvora, Sporazum se morao posti?i. Me?utim, Spaho se snažno i vješto odupirao takvoj namjeri. Iza kulisa je zaklju?eno da je najlakše Sporazum posti?i bez njega. Tako je dr. Spaho 29. juna 1939. godine, pod velom misterije, osvanuo mrtav u apartmanu beogradskog hotela „Srpski kralj“. U knjizi “Mehmed Spaho - Politi?ka biografija“, dr. Husnija Kamberovi?, direktor Instituta za historiju u Sarajevu, izme?u ostalog, opisuje Spahinu borbu za bolji položaj sarajevske sirotinje, dok je bio ?lan Gradskog vije?a Sarajeva, ?ijim ?lanom postaje po?etkom 1914. godine. Opisan je i Spahin nastup na sjednici Gradskog vije?a 17. februara.

ZALAGANJE ZA SARAJEVSKU SIROTINJU: „I na ovoj sjednici on se zalaže za sarajevsku sirotinju, traži da se dopusti trgovcima jaja i kokoši